Buradasınız : Açık Erişim / Açık Erişim Nedir
Türkçe
English
Çarşamba, 22.11.2017

Açık Erişim Nedir?

Açık Erişim Nedir?

Açık Erişim araştırma literatürü teknik raporlar, tezler ve çalışma raporları yanında hakemli dergi makalelerinin, konferans bildirilerinin ücretsiz, çevrimiçi kopyalarından meydana gelir. Çoğu durumda bunların kullanımında okuyucular için lisans sınırlaması yoktur. Bu nedenle araştırma, öğretim ve diğer amaçlar için ücretsiz kullanılabilirler.

Açık Erişim Ne Değildir?

Açık Erişim konusunda pek çok yanlış anlayış mevcuttur. Açık Erişim kendi kendine yayın yapma değildir, ne hakemli yayıncılığı ve yayını ortadan kaldıran bir yol ne de ikinci sınıf, maliyeti düşürülmüş yayın yapma biçimidir. Basit bir deyişle araştırma sonuçlarının tüm araştırmacı kitlesine çevrimiçi olarak ücretsiz sağlanmasıdır.

Açık Erişim Nasıl Sağlanır?

Açık Erişim çeşitli biçimlerde sağlanabilir. Bir araştırmacı her makalesinin bir kopyasını bir Açık Erişim arşivinde veya bir kurumsal arşivde ya da Açık Erişim bir dergide bulundurabilir. Buna ek olarak bir araştırmacı makalelerinin kopyalarını kişisel veya üniversitede bağlı olduğu bölümün web sitesine de koyabilir. Sözü edilen her durumda söz konusu makalelere, abonelik gerektiren dergilerde yayınlandığında erişecek kullanıcıdan daha fazlasının erişimi mümkündür. Makalelerin Açık Erişim bir arşivde ya da kurumsal arşivde tutulması, kişisel veya bölüm web sitesinde tutulmasından daha sistematik ve organize yaklaşım olmasının yanında, diğer araştırmacıların hem kendi makalelerini aynı arşivde tutabilmesi hem de mevcut makaleleri okuma şansını artırır. Açık Erişim arşivler veya kurumsal arşivler araştırma makalelerinin yazarları tarafından oluşturulmuş dijital koleksiyonlardır. Dergi makaleleri söz konusu olduğunda bu yayınlanmalarından önce (preprint) ya da sonra (postprints) yapılabilir. Bu “kişisel arşivleme” (self archiving) olarak bilinir. Bu kurumsal arşivler her makalenin metadatasını (yayın adı, yazar ve diğer bibliyografik detaylar) Açık Arşiv İnisiyatifi-Metadata Hasat Protokolü ile uyumlu bir formatta verirler. Bu arşivlerin içeriğine erişmek için, google veya daha spesifik ve etkili arama amaçlı kullanılan bir başka arama motorunu kullanabilirsiniz.

Bu çeşit arama motorları arşiv içeriğini güncel, evrensel bir araştırma veritabanı meydana getirerek tarar. Açık Erişim arşivler disiplinlerarası ve üniversitelerde kurulmuş veya bir araştırma kurumunda olabilmektedir. Bunlar aynı zamanda merkezileşmiş ve konuya özel de olabilmekte. Buna örnek olarak fizik ve ilgili disiplinleri içeren arXiv adlı Açık Erişim arşivi verilebilir. 2005 yılı başında Britanya’da neredeyse 40 Açık Erişim arşiv vardı. Britanya’da ki Açık Erişim arşivlerin listesi, Southampton Üniversitesi’nden hizmet veren Eprints.org adresinde bulunabilir. Eğer kurumuzun bir arşivi yok ise nasıl kurulabileceğine ilişkin detaylı bilgi de bu adresten elde edilebilir. Uluslararası bir hareket olan kişisel arşivleme hızla gelişiyor ve şimdi bazı sermaye sahipleri de yatırımcılarının makalelerini birarada tutacak merkezi arşivler planlıyorlar.

Yazarlar Neden Çalışmalarını Açık Erişim Sağlasınlar?

Kişisel arşivleme yapılan araştırma makalelerinin, arşivlenmeyenlere oranla daha çok atıf aldığı konusunda kanıtlar gittikçe çoğalmaktadır. Çoğu konu alanında atıf oranlarında en az iki kat artış var. Kimilerinde bu oran hatta daha da yüksek. Açık Erişim bu yanı ile araştırmaların öncekine göre daha çok etkisi olduğu anlamına geliyor. Üstelik çalışmanın yayınlandığı, okunduğu, atıf aldığı ve böylelikle diğer araştırmacıların çalışmalarını yönlendirdiği araştırma döngüsü genişliyor ve hızlanıyor. Araştırmanız için okumak ve kullanmak istediğiniz makalelere kolayca ve sınırlama olmadan erişebilmeyi istemez misiniz?